Europese soevereine smartphones voor security en privacy

Smartphones draaien bijna allemaal op Android (Google) of iOS (Apple), die veel gebruikersdata verzamelen. Smartphones zijn essentieel voor communicatie, de maatschappij, de overheid, bedrijven en kritieke infrastructuur.

In tijden van geopolitieke spanningen (bijv. VS-China handelsconflicten, cyberdreigingen) wil Europa kwetsbaarheden verminderen. Afhankelijkheid van buitenlandse OSen ( Operating Systemen ) vormt een risico: een update of 'kill switch' kan miljoenen apparaten uitschakelen.

Logisch dat er vraag is naar een Europese alternatief, wat beter aansluiten bij strenge EU-regels zoals de GDPR, DSA, NIS2. Een alternatief zonder dat het data naar buitenlandse servers te sturen of onder buitenlandse wetten te vallen. Een alternatief wat past bij de wens voor digitale soevereiniteit in Europa.

Maar wat verstaan we eigenlijk onder soeverein? Komt dan de hardware en de software uit Europa? En hoe zit met de processoren? Zijn er dan Europese alternatieven voor de processors van MediaTek uit Taiwan? of voor de processoren van het Amerikaanse Qualcomm?

Een eenvoudig onderzoekje leert dat de fabrikanten die zogenaamd een soevereine smartphone fabriceren bijna allemaal een processor van MediaTek aanboort hebben. De meeste fabrikanten focussen zich op de software en de data uitwisseling van en naar Google en de cloud. Omdat er voor de hardware en processoren niet echt alternatieven zijn focussen we in dit artikel op de Europese fabrikanten ongeacht of voor welke van deze onderdelen ze soeverein zijn. Maar ook is de fabrikant echt Europees met soms een niet Europese eigenaar er achter.

Voor echte "Europese soevereiniteit" (zoals vaak bedoeld in EU-tech-discussies: productie + data + controle + eigenaar binnen EU) voldoen de meeste fabrikanten niet helemaal

Europese smartphone fabrikanten gebruiken verschillende versies van het besturingssysteem. Het OS (Operating System) is de essentiële software die alle hardware aanstuurt. Het vormt de brug tussen jou en het apparaat (telefoon, tablet, computer). Dankzij het OS kun je apps gebruiken, bestanden beheren en taken uitvoeren. Vaak blijft de aanpassing van fabrikanten beperkt tot nét dat beetje extra. Hieronder een overzicht.

Volla Volla Systeme GmbH, een Duits bedrijf uit Remscheid, ontwikkelt en assembleert smartphones met een sterke focus op privacy en onafhankelijkheid. Hun toestellen (zoals de Volla Phone Quintus, X23 en oudere modellen) komen standaard met Volla OS, een 'de-Googled' versie van Android gebaseerd op het open-source Android Open Source Project (AOSP). Maar ook Volla heeft MediaTek onder de motorkap.

SHIFTphones worden ontwikkeld en deels geassembleerd in Duitsland, met nadruk op ethische productie, faire supply chains en ecologische materialen (bijv. geen coltan). Hun toestellen zijn standaard uitgerust met ShiftOS, een aangepaste Android-versie. Van ShiftOS verschillenden varianten ShiftOS-G (met Google-diensten) of ShiftOS-L (Google-free, zonder Play Services). Ook bij SHIFT komen processoren en een groot deel van hardware van elders.

Het Zwitserse Punkt onthult de MC02, hun eerste privacygerichte smartphone met Apostrophy OS. Apostrophy OS is een custom, Google-vrije versie gebaseerd op Android Open Source Project (13) en GrapheneOS (open-source, privacy-focused). Geen Google Play Services standaard; apps via GMS Wizard (voor compatibiliteit met Android-apps) of sideloaden. Bij Punkt komen processoren en een deel van hardware van elders op de wereld. https://

Jolla is een Fins bedrijf dat gespecialiseerd is in privacygerichte besturingssystemen en ontwikkelde Sailfish OS, het enige Europese mobiele besturingssysteem dat al meer dan tien jaar wereldwijd wordt toegepast op smartphones. Net als Android is Sailfish OS gebaseerd op Linux en kunnen er Android-apps worden geïnstalleerd. De selectie van geschikte hardware is nog kleiner dan bij GrapheneOS, dat alleen draait op Pixel-apparaten. Dus ook hier geen soevereine processoren en hardware. 

Tesla is een Europees consumentenelektronicamerk van de in Belgrado, Servië gevestigde Comtrade Group. Het merk bouwt voort op een lange regionale traditie en biedt tv's, huishoudelijke apparaten, airco's, smartphones en meer. Tesla produceert o.a. Android-smartphones gebaseerd op Android Open Source Project (AOSP), met hardware en procesoren uit Azie. 

Gigaset's productie en ontwikkeling vinden plaats in hun fabriek in Bocholt, Duitsland, maar heeft VTech Holdings Limited in Hong Kong als eigenaar. De smartphones die ze maken zijn gebaseerd op het open-source Android Open Source Project (AOSP) en de Processoren komen van de Amerikaanse fabrikant van halfgeleiders Qualcom. 

MPTech (genoteerd aan de NewConnect-beurs van Warschau) is een toonaangevende Poolse fabrikant van consumentenelektronica en maakt deel uit van de TelForceOne Capital Group. Het bedrijf voert merken zoals: myPhone, HAMMER en VENTUS. MPTech ontwikkelt Android-apparaten met volledige Google Mobile Services (GMS) en werkt nauw samen met de Taiwanese chipontwerper MediaTek en het Chinese UNISOC. Het bedrijf is actief in heel Europa en richt zich op betaalbare, innovatieve technologische oplossingen. en

Het Engelse Nothing Technology Limited werd door een Chinees-Zweedse ondernemer opgericht. En heeft naast het hoofdkantoor in Londen kantoren in Shenzhen, China, ter ondersteuning van de productie en de toeleveringsketen en in Tokio. Het is dus een Europees merk met Aziatische productie, vergelijkbaar met veel andere Europese merken. 

De fabrikant van Crosscall is het Franse bedrijf CROSSCALL, opgericht in 2009 met het hoofdkantoor gevestigd in Aix-en-Provence en is 100% Frans. De smartphones worden ontworpen in Frankrijk en vervaardigd in China en draaien op Android One. Processoren komen van de Amerikaanse fabrikant van halfgeleiders Qualcomm. 

Fairphone is een Nederlands bedrijf dat duurzame smartphones maakt, maar de assemblage vindt plaats in een Chinese fabriek (Hi-P International in Suzhou) om te voldoen aan hun hoge ethische en ecologische standaarden, waarbij ze zich richten op eerlijke grondstoffen en betere werkomstandigheden in de keten. De smartphones van het bedrijf worden geleverd met besturingssysteem Andriod maar via samenwerkingen zoals met de /e/ Foundation kan de telefoon ook voorzien worden van alternatieve op Android gebaseerde besturingssystemen. Processoren komen van de Amerikaanse fabrikant van halfgeleiders Qualcomm. 

Murena is een Frans bedrijf dat zich richt op privacy vriendelijke smartphones en clouddiensten door Google-diensten te vervangen met open-source alternatieven, bekend als /e/OS, om digitale surveillance te bestrijden. Ze bieden een volledig ecosysteem, inclusief telefoons met het geïnstalleerde /e/OS (zoals de Fairphone, Pixel, SHIFT, CMF en eigen modellen) en privacy-georiënteerde cloudopslag, e-mail en agenda. De focus ligt op het geven van controle over persoonlijke data door alle ingebouwde trackers te verwijderen. Maar ook bij Murena komen smartphones en hardware van elders en zijn dus maar beperkt soeverein. 

Het Finse HDM ( Human Mobile Devices ) is de grootste Europese smartphone fabrikanten met een eigen productielijnen in Hongarije én is maker van Nokia-telefoons. HDM maakt op zijn smartphone gebruik van Android One. Dat is een kale versie van het besturingssysteem Android. Telefoons met Android One krijgen snel en regelmatig beveiligingsupdates. Processoren komen van de Amerikaanse fabrikant van halfgeleiders Qualcomm. 

We zijn maar een "beetje" Soeverein.

Kortom, we willen Europese soevereine smartphones om controle terug te pakken over onze digitale levens, privacy te beschermen, risico's te verminderen en Europese waarden en economie te versterken dan moet er nog veel gebeuren. De benodigd processoren, de hardware en vele andere onderdelen komen van buiten Europa. Soevereine smartphones is nog niche, maar groeit door politieke en maatschappelijke druk.

Ronald Eygendaal schrijft sinds 1990 over informatiebeveiliging, beveiliging van industriële automatisering en elektronische & technisch beveiliging, voor de toonaangevende vakbladen in Nederland en België. Ronald is te bereiken via; ronald@eygendaal-assist.nl