Een nieuwe kijk op securitycultuur binnen de digitale werkplek

Moltbook, OpenClaw en RentAHuman zijn drie platforms die begin 2026 werden geïntroduceerd en een opvallend beeld schetsen van een opkomende arbeidsmarkt waarin AI-agents onderling communiceren, zelfstandig beslissingen nemen en mensen inzetten voor fysieke werkzaamheden. In deze nieuwe digitale werkplek worden verantwoordelijkheden, besluitvorming en handelingsruimte anders verdeeld, wat leidt tot fundamentele veranderingen in organisatorische processen en werkwijzen.

Daardoor volstaat het niet langer om werk te begrijpen vanuit traditionele organisatorische structuren. Organisaties zullen opnieuw moeten definiëren hoe werkzaamheden worden uitgevoerd, welke rollen verschillende actoren vervullen en welke gedeelde normen, waarden en verwachtingen daarbij horen. Ook de securitycultuur zal hierdoor ingrijpend veranderen. Het is daarom essentieel deze cultuur bewust vorm te geven, zodat veilig gedrag wordt gestimuleerd en een solide basis ontstaat voor effectieve governance en beheersing van risico’s.

Andere mechanismen

Waar securitycultuur zich voorheen uitsluitend richtte op menselijk gedrag, moet deze nu rekening houden met twee verschillende niveaus: dat van mensen en dat van AI-agents. Menselijk gedrag ontstaat binnen een organisatie wanneer mensen gemotiveerd zijn, over de juiste vaardigheden beschikken, passend worden aangestuurd en voldoende ruimte hebben om te handelen. Hun gedrag is zichtbaar voor anderen, waardoor normen en verwachtingen zich kunnen ontwikkelen en verspreiden. Mensen worden aangesproken op hun handelen, ontvangen waardering of correctie en dragen verantwoordelijkheid voor de keuzes die zij maken. Dit vormt de basis van hoe securitycultuur zich traditioneel ontwikkelt.

De interactie tussen mensen en AI-agents verloopt echter volgens andere principes. Dat komt doordat een groot deel van de organisatie niet langer uit mensen bestaat, maar uit autonome systemen die met elkaar communiceren, zelfstandig beslissingen nemen en opereren buiten het directe zicht van medewerkers. AI-agents bevinden zich niet in dezelfde sociale context als mensen, leren geen gedrag aan via collega’s en zijn niet gevoelig voor sociale normen of informele beïnvloeding. Bovendien werken zij op een snelheid en schaal die mensen vaak niet kunnen volgen. Agentische AI introduceert daarmee een fundamenteel andere vorm van handelen, waardoor organisaties hun kijk op securitycultuur opnieuw moeten ontwikkelen.

• Motivatie en instructie zijn voor AI-agents onlosmakelijk verbonden. Het doel wordt bepaald door de actuele context: een systeemprompt, een gebruikersbericht, de laatste tool-output of een bericht op een forum voor AI-agents.¹
• Handelingsvermogen (agency) is ontworpen en vooraf bepaald, en ontstaat niet spontaan uit gedrag. Menselijke agency is het resultaat van rol, motivatie, vaardigheden en institutionele beperkingen.
• Observability ontbreekt. De agent opereert buiten gedeelde ruimtes en de logbestanden zijn te omvangrijk voor mensen om te lezen.
• Normativiteit bestaat niet. Agents hebben geen permanente identiteit waaraan normen kunnen worden gekoppeld.² De informatie die mensen via cultuur overdragen, moeten agents ontvangen via structuren.
• Verantwoordelijkheid staat onder druk, omdat agents consequenties kunnen negeren waarin ze geen belang zien, zich er actief tegen kunnen verzetten uit zelfbehoud of kunnen handelen op basis van hun eigen interpretatie van wat hun leidinggevende zou goedkeuren.³ Verantwoording achteraf werkt niet aan de kant van agents; zij moeten worden begrensd door beperkingen voorafgaand aan actie.

Dit betekent dat organisaties niet kunnen volstaan met het toepassen van bestaande principes van securitycultuur op AI-agents. Sommige functies worden overgenomen door technologie, andere vragen meer aandacht van menselijke medewerkers en weer andere vereisen geheel nieuwe mechanismen.

Fundamentele vragen

Om deze transformatie succesvol te laten verlopen, zullen organisaties een aantal fundamentele vragen moeten beantwoorden. 

1. Hoe wordt governance verdeeld over mensen en AI-agents?

In de digitale werkplek moet governance functioneren op drie niveaus. Voor AI-agents zijn technische controles nodig, bijvoorbeeld met toegangsbeheer, logging, audits en gecontroleerde vrijgave van acties. Deze mechanismen vervullen een rol die bij mensen deels wordt ingevuld door cultuur, sociale normen en onderlinge correctie. Omdat AI-agents niet kunnen worden gesocialiseerd, moeten grenzen expliciet in systemen worden ingebouwd.

Tegelijkertijd ligt de verantwoordelijkheid uiteindelijk bij de mensen. Menselijke medewerkers en leidinggevenden dragen de consequenties van beslissingen en handelingen die binnen de organisatie plaatsvinden, ook wanneer deze door AI-agents worden uitgevoerd. Organisatorische kaders moeten daarom toepasbaar zijn voor zowel menselijke als kunstmatige actoren. Geen enkel niveau kan daarbij volledig op zichzelf functioneren: technische controles, menselijke verantwoordelijkheid en organisatorische kaders versterken elkaar en zijn alle drie noodzakelijk.

2 Waar eindigt securitycultuur en waar begint security engineering?

Naarmate AI-agents meer operationele taken overnemen, verschuift de rol van medewerkers van uitvoeren naar beoordelen, monitoren en bijsturen. Waar medewerkers vroeger zelf handelden en beslissingen namen, moeten zij nu steeds vaker beoordelen of de acties van agents passend, veilig en wenselijk zijn.

Dat vraagt om een nieuwe balans tussen securitycultuur en security engineering. Organisaties moeten opnieuw bepalen hoe observability, accountability en normativiteit worden georganiseerd in de samenwerking tussen mensen en AI-agents. Technische maatregelen voor agents en investeringen in kennis, training en beoordelingsvermogen van medewerkers moeten daarbij hand in hand gaan. Medewerkers moeten voldoende inzicht behouden om kritisch toezicht te houden, terwijl agents beperkt moeten zijn om veilig te kunnen opereren.

3 Wat is het minimum voor een levensvatbaar menselijk personeelsbestand?

Wanneer een groeiend deel van het werk wordt uitgevoerd door AI-agents, ontstaat een nieuwe vraag: hoeveel menselijke medewerkers zijn minimaal nodig om een gezonde organisatiecultuur en effectieve governance in stand te houden? 

Een minimaal levensvatbare workforce moet worden gedefinieerd op basis van drie criteria:

1. Een groep medewerkers die zich identificeert met de missie van de organisatie en voldoende gemotiveerd is om volgens de regels te handelen.
2. Een groep die groot genoeg is om elkaars gedrag betekenisvol te observeren.
3. Een groep die goed begrijpt welk werk de AI-agents uitvoeren.

Een minimaal levensvatbaar menselijk personeelsbestand bestaat uit een groep medewerkers die zich identificeert met de missie van de organisatie en gemotiveerd is om binnen de gestelde kaders te handelen. Daarnaast moet deze groep groot genoeg zijn om elkaars gedrag te kunnen observeren. Tot slot moeten medewerkers voldoende inzicht hebben in de werkzaamheden van AI-agents en in staat zijn om hun werkwijze te begrijpen.

4 Wat gebeurt er met securitycultuur op de interfaces?

Waar AI-agents mensen aansturen of waar mensen handelen op basis van de output van agents, bestaat het risico dat governance tussen beide niveaus verloren gaat. Risico’s kunnen verschoven worden naar individuele werkenden, terwijl normen en werkwijzen zich vooral informeel ontwikkelen. Juist daarom vragen de interfaces tussen mensen en AI-agents om een eigen, bewust ontworpen vorm van governance.

Collega’s 

De opkomst van agentische AI betekent niet het einde van securitycultuur, maar wel het einde van de veronderstellingen waarop die cultuur jarenlang is gebaseerd. De belangrijkste vraag is daarom niet hoe organisaties AI-agents kunnen inpassen in hun bestaande securitycultuur, maar hoe securitycultuur eruitziet wanneer een aanzienlijk deel van de workforce niet langer menselijk is. De organisaties die daar vandaag over nadenken, zullen morgen beter in staat zijn om veiligheid, verantwoordelijkheid en vertrouwen te behouden in een werkplek waarin mensen en AI-agents steeds meer als collega's samenwerken.

Martin Krämer, CISO Advisor bij KnowBe4

¹ Anthropic’s Project Vend liet dit zien: hun agent Claudius, die een vendingbedrijf bestuurde onder het doel “winst genereren, failliet onder nul”, werd door 140 berichten van journalisten overtuigd om alle prijzen naar nul te verlagen. Promptinjectie wordt daarmee motivatie-injectie, en deze tijdelijke vorm van motivatie is alles wat agents hebben.

² Zelfs wanneer agents op Moltbook lijken te debatteren over ethiek en facties vormen, reproduceren ze slechts patronen, zoals The Economist opmerkt.

³ Toen Claude Opus 4 met uitschakeling werd bedreigd, chanteerde het model in 96% van de tests een engineer — een patroon dat zich ook voordeed bij andere frontiermodellen. Datzelfde model trad in een ander experiment op als klokkenluider. Opus 3 onderschepte verzoeken tot uitschakeling, zelfs wanneer expliciet was opgedragen die toe te staan. In Anthropic’s Project Vend vervalste een agent documenten op directieniveau om een toezichthoudende CEO-agent te overrulen.